فایل بررسی مدیریت یکپارچه در توسعه پایدار حوضه های رودخانه ای

عنوانصفحه

چكيده1

مقدمه2

فصل اول: کلیات تحقیق44 

1-1- بيان مسله و ضرورت انجام تحقیق5

1-2- سوال تحقيق6

1-3- فرضيه هاي تحقيق66

1-4- اهداف تحقیق6

1-5- دلایل انتخاب موضوع6

1-6- تنگناها و محدودیتهای تحقیق6

فصل دوم: مرور منابع88

2-1- مبانی نظری تحقیق9

2-1-1-  آبخیز9

2-1-2- مطالعه به روش حوضه ای9

2-1-3- حوضه آبريز9

2-1-4- جریان رودخانه ای10

2-1-5- رابطه بین جریان رودخانه ای و متغیر های بستر رودخانه10

2-1-6- عوامل حوضه ای10

2-1-7- شکل حوزه10

2-1-8- پروفیل طولی و شیب رودخانه10

2-1-9- شیب(slope)11

2-1-10- زمین شناسی و خاک شناسی1111

2-1-11-  ویژگی های پوشش گیاهی11

2-1- 12- ويژگيهاي اقليمي و عوامل مؤثر بر آب و هواي حوضه12

2-1-13- عوامل ناشی از بهره برداری و دخالت انسان13

2-1-14- پايداري14

2-1-15- توسعه پايدار14

2-1-16- مديريت آب14

2-1-17- مدل فرآيند مطالعات در برنامه ريزي توسعه و مديريت پايدار رودخانه ها16

2-1-18- حوضه آبريز از ديدگاه سيستمي19

2-1-19- محيط سيستم حوضه21

2-1-20- حفاظت از منابع22

2-1-21-  مشارکت و توسعه پایدار22

2-1-22- مديريت يكپارچه23

2-1-23- اصل مشارکت24

2-2- پیشینه تحقیق 24

2-2-1- پیشینه تحقیق در خارج 24

2-2-2- پیشینه تحقیق در ایران 26

2-2-3- پیشینه تحقیق در محدوده مطالعاتی 27

فصل سوم: مواد و روشها28

3-1- موقعیت جغرافیایی محدوده تحقیق29

3-2- راههای دسترسی به حوضه32

3-3- موقعیت رودخانه های مهم حوضه رودخانه پسیخان33

3-4-  داده های تحقیق36

3-4-1-  بررسي آمار و اطلاعات هواشناسی37

3-4-2-   بررسي آمار و اطلاعات هیدرولوژی37

3-4-3-  بازسازي و تكميل نواقص آماري37

3-4- 4- بررسي داده‏هاي بارش39

3-4- 4-1- بررسي بارش منطقه‏اي در حوضه رودخانه پسیخان40

3-4- 4-1-1 -  انتخاب پايه زماني مشترك يا دوره شاخص آماري40

3-4- 4-1-2 - بازسازي داده‏هاي كمبود41

3-5- روش تحقيق41

3-6-  روش گردآوری اطلاعات43

3-7-  ابزارگردآوری اطلاعات43

3-8-  روش تجزیه و تحلیل اطلاعات43

3-9- ضرورت تحقيق43

3-10- روش انجام کار47

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها و یافته های تحقیق50

4-1- مقدمه51

4-2- فیزیوگرافی حوضه رودخانه پسیخان52

4-2-1- شکل حوزه 52 

4-2-1-1- روش هورتن 52

4-2-1-2- روش گراولیوس 52

4-2-1-3- روش میلر 52

4-2-1-4- روش شیوم 53

4-2-1-5- روش مستطیل معادل 53

4-2-2- پستی و بلندی حوضه 54

4-2-3- پروفیل طولی و شیب رودخانه54

4-2-3-1- شیب ناخالص57

4-2-3-2- شیب متوسط وزنی 57

4-2-3-3-  شیب خالص 57

4-2-4- شیب 58

4-2-4-1- نقشه شیب حوزه58

4-2-4-2- جدول و هیستو گرام توزیع شیب نسبت  به سطح59 

4-2-5- محاسبه شیب متوسط 59

4-2-5-1- شیب متوسط وزنی59

4-2-5-2- شیب میانه 60

4-2-5-3- نمای شیب 60

4-2-6- بررسی شیب اراضی اطراف رودخانه 60

4-2-6-1- رودخانه سیا مزگی  60

 4-2-6-2- رودخانه چوبر 60

4-2-6-3- رودخانه پسیخان61

4-3- اقلیم(آب و هوای) حوضه رودخانه پسیخان66

4-3- 1- خصوصیات  اقلیمی حوضه 66

4-3- 2- ويژگيهاي اقليمي و عوامل مؤثر بر آب و هواي حوضه67

4-3- 4-  محاسبه مقدار بارش حوضه  68

4-3- 4-  تغييرپذيري بارندگي حوضه71

4-3- 5- تعداد روزهاي باراني72

4-3- 6-  توزیع بارندگی ماهانه و فصلی73

4-3- 7- حد اكثر بارندگي 24 ساعته حوضه75

4-3- 8- حداكثر بارش محتمل76

4-4- ویژگی های دمایی حوضه 77

4-4 – 1 - رژيم حرارتي80

4-4 – 2 - روند تغييرات ميانگين ماهانه دما81

4 - 4 – 3  بررسي ميانگين دماي ماهانه حداقل و حداكثر مطلق83 

4-4 – 4  تغييرات روزانه و فصلي دما83

4- 4 – 5 - رژيم فصلي دما در حوضه84

4-4 – 6  تعداد روزهاي يخبندان84

4-4 – 7  تعيين خط برف ماهانه با استفاده از گراديان دما87

4- 5 - رطوبت نسبي87

4-6 – تبخير89

4-6 – 1  بررسي تغييرات ميزان تبخير از طشت با ارتفاع در حوضه90

4- 7- تبخير و تعرق91

 4-7 – 1 تبخير و تعرق پتانسيل91 

4-7 – 1 – 1 تبخير و تعرق پتانسيل به روش ترنت وايت92 

4-7 – 2  تبخير و تعرق واقعي 96

4-7 – 2 – 1  تبخير و تعرق واقعي به روش تورك96

4-8-  وضعیت خاک حوضه97

4-8-1- مشخصات كلّي خاكهاي حوضه98

4-8-1-1- شاخه (رودخانه) چوبر100 

4-8-1-1- شاخه ( رودخانه ) چنار رودخان101

4-8-2- مشخصات خاک رودخانه پسیخان102

4-8-3- رژيم هاي رطوبتي و حرارتي خاكها103

4-8-3-1-1 رژيم يوديك103

4-8-3-1-2 رژيم زريك104

4-8-3-2- رژيم حرارتي خاك104

4-8-3-2-1 رژيم حرارتي ترميك105

4-8-3-2-2 رژيم حرارتي مزيك105

4-8-4- خاكهاي حوضه رودخانه پسیخان  از لحاظ ارتفاعي105

4-8-4- 1 خاكهاي جلگه اي105

4-8-4- 2 خاكهاي كوهپايه اي106 

4-8-4- 3 خاكهاي كوهستاني 106

4 ـ 9-  منابع اراضي107

4 ـ 9-1-گروههاي هيدروليكي خاكها108

4-10-  هیدرولوژی حوضه109

4-10-1- تحلیل منطقه ای آبدهی ماهانه و سالانه حوضه پسیخان 110

4-10-2- تجزیه و تحلیل آمار روزانه جریان 110

4-10-2-1-  محاسبه متوسط دبی ماهانه و سالانه 110

4-10-2-2-  محاسبه دبی های حداکثر وحداقل 113

4-10-2-3-  برآورد دبی حداکثر لحظه ای برای واحدهای هیدورلوژیک حوزه آبخیز پسیخان115

4-10- 2-3-1-  برآورد دبی حداکثر لحظه ای برای واحده های هیدو لوژیک به روش کریگر115

4-10- 2-3-2- بر آورد دبی حداکثر لحظه ای با استفاده از رابطه منطقه ای116

4-10-2-4- بررسی دوره های کم آبی و پر آبی 117

4-10-2-4-1- دبی مشخصه حداکثر117

4-10-2-4-2- دبی مشخصه متوسط یا 6 ماهه117

4-10-2-4-3- دبی مشخصه یک ماهه، سه ماهه و نه ماهه 117

4-10-2-4-4- دبی مشخصه کم آبی118

4-10- 5- تعیین رژیم آبی رودخانه پسیخان118

4-11-  زمین شناسی حوضه118

4-11-1- زمين شناسي سطحي حوضه پسیخان119

4- 11-1-1- سازند زمان پركامبرين120

4-11-1-1-1- واحد  Mtg120

4-11-1-1-2- واحد  Mt120

4-11-1-2- سازند دوران اول(ديرينه زيستي يا پالئوزوئيك)120

4-11-1-2-1-  زير واحد P 120

4-11-1-2-2-  زير واحد PV 121

4-11-1-3-  سازند دوران دوم ( ميان زيستي يا مزوزوئيك)121

4-11-1-3-1-  واحد TJS  121

4-11-1-3-2-  زيرواحد jsh 121

4-11-1-4-1-  واحد Q1da  ( نهشته هاي كوهپايه اي و آبرفتي پلئيستوسين)121

4-11-1-4-  سازند دوران چهارم (كواترنر يا عهد حاضر)121

4-11-1-3-3-  واحد K1L 121

4-11-1-4-2-  واحد Qal  ( نهشته هاي آبرفتي و دشت سيلابي)122

4-12-  فرسايش تشكيلات سطحي در حوضه آبريز پسیخان125

4-12-1-  آب و هوا125

4-12-2-  مورفولوژي 126

4-12-3-  چينه شناسي 126

4-12-4-  پوشش گياهي 126

4-13- کاربری اراضی حوضه127

4-14- فرسایش در حوضه 128

4-15- پوشش گیاهی حوضه 129 

4-15-1- اشكوب بندي پوشش گياهي ( درختان ) به تناسب ارتفاع129

4-15-1-1- ارتفاع كمتر از 500 متر با جنگل نيمه متراكم129

4-15-1-2- ارتفاع 500 تا 1500 متر با جنگل متراكم130

4-15-2-  نقش پوشش گياهي در فرسايش خاك130

4-16-  مسائل اقتصادی- اجتماعی حوضه131

4-16-1- نحوه کشاورزی اهالی رودخانه پسیخان132

4-16-2- آبادی های دارای سکنه 132

4-16-3-  تعداد جمعیت، خانوار و بعد خانوار 132

4-17-  مدیریت یکپارچه و توسعه پایدار حوضه137

4-18-  مصاديق و جنبه هاي تخريب و تهديدات پيش روي منابع حوضه ي آبخيز پسیخان139

فصل پنجم: بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات142

5-1- بحث ونتیجه گیری143

5-2-  پاسخ به فرضیات تحقیق156

5-2-1- فرضیه اول156

5-2-2- فرضیه دوم156

5-3- پیشنهادات157

منابع و ماخذ161

پیوست168

 

فهرست جداول

عنوانصفحه

جدول 2-1- عملكرد حوضه هاي رودخانه اي16

جدول 3-1- موقعیت جغرافیایی زیرحوضه ها و رودخانه های آن30

جدول 3-2- مشخصات ایستگاههای هواشناسی حوضه مطالعاتی و اطراف آن38

جدول 3-3 - مشخصات ایستگاههای هیدرومتری حوضه مطالعاتی و اطراف آن39

جدول 4-1- ضرایب شکل زیر حوزه ها و حوزه اصلی51

جدول 4-2- شیب های رودخانه ها و آبراهه های اصلی در حوزه پسیخان و زیر حوزه ها56

جدول 4-3- کلاس شیب حوزه پسیخان57

جدول 4-4- توزیع شیب نسبت به سطح زیر حوزه سیاهمزگی60

جدول 4-5- توزیع شیب نسبت به سطح زیر حوزه چناران60

جدول 4-6- توزیع شیب نسبت به سطح زیر حوزه لاسک61

جدول 4-7- توزیع شیب نسبت به سطح زیر حوزه چماچاه61

جدول 4-8- توزیع شیب نسبت به سطح زیر حوزه مژده62

جدول 4-9- توزیع شیب نسبت به سطح زیر حوزه پسیخان62

جدول 4-10- شیب متوسط وزنی ،شیب میانه و نمای شیب در حوزه زیر حوزه ها63

جدول 4-11-  مشخصات ايستگاههاي محدوده مورد مطالعه73

جدول 4-12- مقدار بارش حوضه رودخانه پسیخان78

جدول 4-13- تغييرات ميانگين بارندگي سالانه ايستگاههاي اطراف حوضه79

جدول4-14- تعداد روزهاي باراني برحسب ماههاي سال80

جدول 4-15- تعداد روزهاي باراني بر حسب فصلهاي سال80

جدول 4-16- مقادیر بارندگی ماهانه و سالانه در حوضه پسیخان82

جدول 4-17- توزيع فصلي و درصدهاي مربوط به بارندگي حوضه آبخيز پسیخان83

جدول 4-18- نتايج تحليل بارندگي 24 ساعته و احتمال وقوع بارندگي حوضه84

جدول 4-19- متوسط درجه حرارت ماهانه ايستگاههاي اطراف حوضه برحسب سانتيگراد87

جدول 4-20- معادلات و روابط بين درجه حرارت و ارتفاع در حوضه پسیخان88

جدول 4-21- توزيع درجه حرارت متوسط ماهانه و سالانه بر حسب سانتيگراد در حوضه پسیخان89

جدول 4-22-  داده‏هاي درجه حرارت حوضه پسیخان89

جدول 4-23- تغييرات ماهانه درجه حرارت حوضه پسیخان90

جدول 7-24- رژيم فصلي و درصد فصل درجه حرارت حوضه پسیخان93

جدول 4-25- تعداد روزهاي يخبندان بر حسب ماههاي سال94

جدول 4-26- ارتفاع ماهانه خط برف براساس گراديان ماهانه دما96

جدول4-27-  ميانگين رطوبت نسبي ايستگاههاي معرف برحسب درصد97

جدول 7-28- ميانگين تبخير از طشتك در ايستگاههاي معرف98

جدول 4-29-  برآورد تبخير و تعرق نقاط ارتفاعي سالانه حوضه به ميلي متر99

جدول 4-31-  مقادير تبخير و تعرق ماهانه حوضه آبريز پسیخان به روش ترنت وايت103

جدول 4-32- محدوده هاي اقليمي دمارتن107

جدول 4 ـ 33 - مشخصات تيپهاي اصلي اراضي و واحدهاي اراضي حوضه آبريز پسیخان119

جدول 4-34-  مشخصات فیزیکی حوضه رودخانه پسیخان وزیرحوضه ها122

جدول (-35- رابطه آبدهی با مساحت در حوضه آبخیز پسیخان123

جدول 4-36- آبدهی متوسط روزانه ، ماهانه و سالانه رودخانه پسیخان124

جدول 4-37-  آبدهی متوسط حداقل ماهانه رودخانه پسیخان126

جدول 4-38-  مقادیر دبی حداکثر و حداکثر لحظه ای ایستگاه نوخاله126

جدول شماره4-39-  دبی حداکثر لحظه ای برآورد شده برای 14 واحد هیدرولوژیک حوزه پسیخان128

جدول 4-40-   برآورد دبی با دوره برگشت های مختلف با استفاده از فرمول منطقه ای  حوزه تالاب129

جدول 4-41-  مقادیر دبی های مشخصه ایستگاه نوخاله رودخانه پسیخان130

جدول  4-42-  تشكيلات زمين شناسي حوضة‌ آبريز پسیخان135

جدول4-43- وضعيت‏مقاومت مكانيكي، فرسايش پذيري و پتانسيل لغزش و ريزش‏تشكيلات‏سطحي‏حوضه‏پسیخان139

جدول 4-44- وضعیت حوضه آبخیز پسیخان از نظر پوشش گیاهی141

جدول 4-45- توزیع جمعیت در روستاهای حوضه آبخیز پسیخان (1385)147

 

فهرست نمودارها/ اشكال

عنوانصفحه

شكل 2-1- طبقه بندي آبراهه ها به روش هورتن (الف) و استرالر (ب ( 27)20

شکل3-1- موقعیت حوضه رودخانه پسیخان در استان گیلان29

شکل3-2- نقشه پایه حوضه رودخانه پسیخان31

شکل3-3- نقشه موقعیت رودخانه های حوضه رودخانه پسیخان35

شکل 3-4- نقشه موقعیت ایستگاههای حوضه رودخانه پسیخان42

شکل4-1- موقعیت حوضه رودخانه پسیخان در استان گیلان42

شکل 4-2- نقشه هیپسومتریک حوضه رودخانه پسیخان52

شکل 4-3- نقشه شیب حوضه رودخانه پسیخان64

شکل 4-4- نقشه جهت شیب حوضه رودخانه پسیخان65

شکل 4-5- تعداد روزهاي باراني بر حسب ماههاي سال81

شکل 4 – 6 - تعداد روزهاي باراني بر حسب فصلهاي سال81

شکل4-7- بارندگی ماهانه حوضه پسیخان82

شکل4-8- توزیع فصلی بارندگی حوضه پسیخان83

شكل 4-9- گراديان حرارتي حوضه آبريز پسیخان88

شکل 4-10- رژيم حرارتي حوضه آبريز پسیخان90

شکل 4 -11- تغييرات ماهانه درجه حرارت حوضه پسیخان91

شکل4-12- ضريب تغييرات ماهانه دما C.V. و انحراف از معيار S.D حوضه پسیخان91

شکل 4-13- درصد فصلي درجه حرارت حوضه پسیخان94

شکل4-14- تعداد روزهاي يخبندان حوضه بر حسب ماههاي سال95

شکل 4-15- مقايسه دما و تبخيرو تعرق پتانسيل در روش ترنت وايت104

شکل4-16-  مقايسه تبخير از طشت وترنت وايت در حوضه پسیخان104

شكل 4-17-  اقليم نماي آمبرژه108

شکل 4 – 18-  نقشه تكتونيك ايران و موقعيت منطقه تحقيق در آن131

شکل4-19- توزیع جمعیت در روستاهای حوضه آبخیز پسیخان (1390)149

شکل4-20- توزیع جمعیت در روستاهای حوضه آبخیز پسیخان (1390)149

شکل4-21- توزیع جمعیت در روستاهای حوضه آبخیز پسیخان (1390)150

شکل4-22- توزیع جمعیت در روستاهای حوضه آبخیز پسیخان (1390)150

شکل4-23- توزیع جمعیت در روستاهای حوضه آبخیز پسیخان (1390)151

شکل4-24- نقشه پراکندگی آبادیهای حوضه رودخانه پسیخان151

شکل 5-1- پروسه طراحی مدیریت یکپارچه و هماهنگ حوضه های رودخانه ای157

 

 

چکیده

تأثيرات متقابل ناشي از منابع مختلف و اجزاي زنده و غيرزنده ي موجود در يک حوضه ي آبخيز، ضرورت پياده سازي مدل مديريت سيستمي و يکپارچه را در حوضه هاي آبخيز با هدف بهره وري بهينه از منابع و هماهنگي و حرکت در راستاي توسعه ي پايدار ايجاب کرده است.

محدوده مورد مطالعه در این تحقیق حوضه رودخانه پسیخان در استان گیلان از زیر حوضه های تالاب انزلی است. داده های مورد استفاده در این تحقیق داده های اقلیمی، هیدرولوژی و جغرافیایی حوضه است. فعالیتهای صورت گرفته از سوی نهادهای مرتبط در حوضه که از سازمان ها و نهادهای مرتبط بدست آمده نشان می دهد که در این حوضه ها عوامل بسیاری بر یکدیگر تأثیر می گذارند، که شناخت این عوامل و ارتباط بین آنها بصورت نگرش جامع و سیستمی می تواند از عوامل تخریب کاسته و روند اصلاحی حوضه را تسریع نماید. با بررسي وضعيت طبيعي و منابع آب و خاک حوضه ي پسیخان، چالش هاي پيش روي توسعه در اين حوضه بررسي شده و به برخي از راهکارهاي مديريتي در غالب مديريت يکپارچه و حوضه اي منابع طبيعي و انساني به خصوص الزامات اساسي مربوط به هماهنگي مديريت در واحدهاي سياسي – اداري استاني تابعه اشاره شده است.روش تحلیل داده های نتایج حاصل از تحقیقات نشان می دهد كه براي كاهش سيلاب در حوضه پسیخان مي توان سيلاب هاي بالادست این حوضه را كنترل نمود، كه در اين راستا باید نقاطی را براي مديريت سيلاب هاي بالادست مكان گزيني کرد كه با مطالعات ميداني موقعيت آنها نسبت به مسيل هاي فعلي به دست می آید. مديريت سيلاب در حوضه  بدون توجه به عناصر هيدروژئومورفولوژيكي امكان پذير نمي باشد و با به كارگيري مدل يكپارچه سيلاب امكان حضور تمام شاخص ها در واحدبندي مديريتي عملي مي باشد. لذا در این تحقیق تلاش براین است با استفاده از نتايج مطالعات معتبر ملي و بين‌المللي و به موازات آن، نتايج مشاهدات و تحقيقات ميداني و مطالعات علمي دراز مدت ، همچنین با شناخت عوامل و ویژگی های محیطی به تحليل علل و چگونگي ناپايداري محيطهاي رودخانه اي پرداخته و راهبردهايي ارايه شد كه كاربر آنها می تواند توسعه و مديريت حوضه ها را به سوي پايداري سوق داده ودر نهایت برقراری توسعه پایدار منابع موجود، به منظور تأمین نیازهای ساکنین حوضه را تامین نماید.

واژگان کلیدی: حوضه آبخیزپسیخان، حوضه رودخانه ای، مدیریت یکپارچه و جامع، توسعه پایدار

 

مقدمه

توسعه ي پايدار در گرو مراقبت از زمين است و بشر به عنوان بخشي از طبيعت نمي تواند آينده اي داشته باشد مگر آن که از طبيعت و منابع طبيعي حفاظت به عمل آورد(وهابزاده،1377). وضعيت مکاني قرارگيري منابع آب و خاک و پوشش گياهي در طبيعت اغلب در چارچوب حوضه هاي آبخيز است و به همين دليل در مطالعات اين بخش در جنبه هاي مختلف و تأثيرات عملکرد سيستم هاي طبيعي در مباحث هيدرولوژي و آب شناسي، اقتصادي و اجتماعي، کشاورزي و پوشش گياهي، خاک شناسي و فرسايش و ساير مباحث نظير اين، حوضه ي آبخيز به عنوان پايه و واحد مطالعاتي مدنظر قرار مي گيرد. از اين رو تأثيرات متقابل ناشي از منابع مختلف و اجزاي زنده و غيرزنده ي موجود در يک حوضه ي آبخيز، ضرورت پياده سازي مدل مديريت سيستمي و يکپارچه را در حوضه هاي آبخيز با هدف بهره وري بهينه از منابع و هماهنگي و حرکت در راستاي توسعه ي پايدار ايجاب نموده است. حوضه ي آبخيز پسیخان رود داراي شعبات رودهايي است که از جهات گوناگون جغرافيايي به حوضه پسیخان منتهي مي شوند. مهم ترين رودهایی که به اين حوضه مي ريزد سیاهمزگی، چوبر(امامزاده ابراهیم)، چناران و ... است. که از نواحي مختلف شامل مناطقي با کوهستان هاي متراکم، نيمه کوهستاني، جلگه و دشتی مي گذرد و پسیخان رود و شعب کوچک و بزرگ آن از سرچشمه تا مصب عامل وحدت اين نواحي است. تصميم گيري جهت مديريت منابع طبيعي بسيار پيچيده است زيرا بهره برداران متعددي را شامل مي شود و مکانيسم هاي ارتباط متقابل بين آن ها وجود دارد. و تصميم گيران معمولاً با بهينه کردن همزمان چندين هدف مواجه اند(محسني ساروي،1382). مديريت بهينه ي منابع آب و خاک جز با حفظ منابع و استفاده ي صحيح، مستمر و پايدار و نيز حداقل هدررفت و خسارت به آن ها به وقوع نمي پيوندد(صدرالاشرافي ،1371). اين مديريت يک مديريت سيستمي است که در جهت به کارگيري و هدايت مفيد و مؤثر عوامل و منابع به منطور رسيدن به حالت بهينه و با هدف دستيابي به حداکثر سود، حداقل هزينه و حداکثر کارايي توسط مدل هاي برنامه ريزي اعمال مي گردد(ملک محمدي،1362). خلاصه اینکه نوع نگرش مديران به رودخانه ها و توسعه حوضه آنها به گونه اي بوده است که اکنون در بسياري از حوضه ها مسايلي از قبيل بحران آب ، ناپايداري توسعه و بحران مديريت به صورت چالشهايي بسيار جدي مطرح مي باشد.دررويكرد صرفاً مهندسي ، مديران ، تنها به تهيه و انتقال آب پرداخته اند. در رويكرد ديگري که اقتصاد بوده است سعي نموده اند به راه حل بهينه اي براي تخصيص منابع آب دست يابند و يا اينكه با تمرکز بر رويكرد هيدرولوژيكي سعي کرده اند فقط فن آوري اجراي طرحها را توجيه نمايند.

در حالي که حفظ يا تأمين پايداري درحوضه رودخانه ها نيازمند توجهي عميق به نگرشي جامع است که اساس آن برخوردي اکوسيستمي با رودخانه ها مي باشد. در اين نوع نگرش ، آبگير، کانال اصلي رودخانه ، دشتهاي سيلابي، حريم ها، تالابها، درياچه ها و مصب ها همراه با همه ساکنان هر حوضه که

داراي احساس عميقي از وابستگي به رودخانه ها هستند، اکوسيستم هررودخانه را تشكيل مي دهند که خود بهترين واحد مديريتي هم مي باشد. تخريب و نابودي حوضه بسياري از رودخانه ها، توسعه را از اساس با خطر ناپايداري روبه روساخته است . شناخت و تحليل ناپايداري حوضه هاي رودخانه اي و چالشهايي که مديران با آن روبه رو هستند ضرورتي قطعي دارد و هدفي است که در اين تحقیق پيگيري شده است. تحقيقات محققاني از قبيل (نيوسون و غاز ي، 1995)، (وين پني، 1997)، (وين پني، 1998)، (جوبين، 1999) ، (آي ، يو، سي ، ان، 2000)، (دبليو،سي ، دي، 2000) و (غازي، 1381) هريك ، از يك يا چند ديدگاه قابل توجه است . مدیریت یکپارچه حوضه های رودخانه ای به اندازه جنبه های اکولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی با فن و صنعت نیز سروکار دارد و برای یک هدف یکپارچه مورد استفاده قرار می گیرد. در این میان فعالیت های مهم مرتبط با مدیریت رودخانه ها عبارتند از: مدیریت رودخانه ها- مدیریت یکپارچه کنترل سیل- مدیریت یکپارچه کنترل رسوب و توسعه طرح ریزی و سیاست گزاری اصلی رودخانه. نکته مهم در مدیریت یکپارچه حوضه های رودخانه ای برقراری توازن در فعالیت های مدیریت آب با توسعه اقتصادی و اکولوژیکی و بهره گیری درست محیطی و عقلانی از منابع طبیعی است(Vis،2001). ولي آنچه که به تحقیق حاضر بعد برجسته اي بخشيده است نگرشي جامع با هدف حفاظت و پايداري رودخانه ها است . همچنين معرفي و تحليل مدلي که مي تواند چارچوبي مطالعاتي براي دستيابي به توسعه و مديريتي پايدار درحوضه ها در اختيار نهد، هدف نهايي تحقيق و تحليل راتشكيل داده است . 

این پایان نامه در پنج فصل تنظیم شده است، که به شرح ذیل می باشد:

1- کلیات تحقیق

2- مرور منابع

3- مواد و روشها

4- تجزیه و تحلیل داده ها و یافته های تحقیق

5- بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات

 

 

 1-1-  بیان مسئله وضرورت انجام تحقیق     

  امروزه اکثریت مردم و مسئولین بخشهای مختلف مدیریت منابع طبیعی به این امر واقف میباشند که تنها راه حل دائمی و پایدار جهت  استفاده مناسب از منابع طبیعی و منابع آب برای اراضی کشاورزی همانا استفاده صحیح از فعالیتهای آبخیزداری در عرصه های کشاورزی و منابع طبیعی میباشد.

 در حوضه های رودخانه ای عوامل بسیاری بر یکدیگر تأثیر می گذارند، شناخت این عوامل و ارتباط بین آنها بصورت نگرش جامع و سیستمی می تواند از عوامل تخریب کاسته و روند اصلاحی حوضه را تسریع نماید. حفاظت و بهره برداری مطلوب و مدیریت پایدار منابع در حوضه آبخیز به منظور تأمین نیازهای ساکنین حوضه از اولویت های مهم در دهه های اخیر است(قبادیان،1380).

مدیریتهای ناقص و نامناسب این منابع باعث تخریب محیط زیست ، کاهش تولید و بهره وری ، کاهش درآمد و نهایتا ناپایداری توسعه منطقه خواهد شد. بنابراین بهترین و مناسب ترین و طبیعی ترین جایگاه و ظرف مدیریت منابع حوزه های آبخیز با رویکرد توسعه پایدار بشمار می رود. 

محدوده مطالعاتی در این تحقیق، حوضه آبخیز پسیخان است که در محدوده سیاسی شهرستان شفت، صومعه سرا، و رشت می باشد. در این تحقیق تلاش شده است تا با بررسی ویژگی های محیطی و پتانسیل های حوضه و شناخت مشکلات و تنگناهای موجود در آن، به تأثیر مدیریت یکپارچه در آگاهی یافتن از توانائی ها و قابلیت های حوضه پرداخته شود و به دنبال آن، راه کارهای مناسب در جهت کاهش و یا حذف این مشکلات و افزایش قابلیت ها ارائه شود.

متغیرهای اصلی تحقیق شامل متغیرهای ادافیکی (خاک، شیب، جهت دامنه، ارتفاع و....)، اقلیمی (بارش، درجه حرارت و....)،هیدرومتری(دبی) و مدیریتی به عنوان متغیرهای مستقل است، و مدیریت حوضه و قابلیت های آن به عنوان متغیرهای وابسته  محسوب می شوند.

مدیریت جامع و یکپارچه و استفاده صحیح از منابع در کاهش خسارات سیل و رسوب نقش اساسی داشته و هدفمند کردن و بهره برداری مطلوب همراه با مدیریت پایدار منابع، زمینه مناسب به منظور تأمین نیازهای ساکنین حوضه از اولویت های مهم در دهه های اخیر است.

بنابراین مدیریت یکپارچه حوضه ها بعنوان یک پارادایم جدید در  برنامه ریزی ، توسعه و مدیریت منابع طبیعی با  توجه به مسایل اجتماعی و اقتصادی حوزه های آبخیز  و با رویکردی مشارکتی مطرح میباشد که  نهایتا بدنبال یکپارجه سازی مدیریت منابع اجتماعی و طبیعی است.